Οι πρώτες ημέρες του θηλασμού φέρνουν σχεδόν πάντα πολλές απορίες. Μία από τις πιο συχνές είναι και η πιο ουσιαστική: «Πώς ξέρω ότι το μωρό μου παίρνει αρκετό γάλα;».
Στον μητρικό θηλασμό δεν υπάρχει ένα μπιμπερό που να μας δείχνει πόσα ακριβώς ml ήπιε το βρέφος.
Αυτό συχνά δημιουργεί ανασφάλεια στη μητέρα, ιδιαίτερα όταν το μωρό ζητά ξανά να θηλάσει λίγο μετά από ένα γεύμα, όταν κλαίει ή όταν η διάρκεια του θηλασμού αλλάζει από φορά σε φορά.
Η επάρκεια της σίτισης όμως δεν κρίνεται από ένα μόνο σημάδι.
Αυτό που έχει σημασία είναι η συνολική εικόνα του μωρού: αν θηλάζει και καταπίνει αποτελεσματικά, πόσες βρεγμένες πάνες έχει, πώς είναι όταν είναι ξύπνιο και, κυρίως, πώς εξελίσσεται το βάρος του.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι το μωρό παίρνει αρκετό γάλα;
Ένα μωρό που θηλάζει αποτελεσματικά συνήθως ξεκινά με πιο γρήγορες θηλαστικές κινήσεις και, καθώς αρχίζει να ρέει το γάλα, οι κινήσεις γίνονται πιο αργές, πιο βαθιές και ρυθμικές.
Ανάμεσά τους υπάρχουν μικρές παύσεις και συχνά μπορούμε να ακούσουμε ή να δούμε το μωρό να καταπίνει.
Τα μάγουλά του παραμένουν γεμάτα και δεν «ρουφιούνται» προς τα μέσα. Κατά τη διάρκεια του θηλασμού δείχνει συνήθως ήρεμο και, όταν χορτάσει, μπορεί να αφήσει μόνο του το στήθος.
Αυτά είναι χρήσιμα σημάδια ότι ο θηλασμός προχωρά σωστά.
Η σωστή προσκόλληση στο στήθος είναι επίσης σημαντική. Αν το μωρό δεν «πιάνει» καλά το στήθος, μπορεί να κουράζεται χωρίς να παίρνει όσο γάλα χρειάζεται.
Οι βρεγμένες πάνες είναι ένα πολύ χρήσιμο σημάδι
Τις πρώτες ημέρες της ζωής ο αριθμός των βρεγμένων πανών αυξάνεται σταδιακά.
Τις πρώτες 48 ώρες είναι φυσιολογικό να είναι λίγες. Από περίπου την πέμπτη ημέρα και μετά, ένα υγιές τελειόμηνο βρέφος που θηλάζει καλά αναμένεται συνήθως να έχει τουλάχιστον έξι καλά βρεγμένες πάνες μέσα στο 24ωρο.
Αλλά και εδώ δεν κοιτάζουμε μόνο έναν αριθμό. Η ηλικία του μωρού, η γενική του εικόνα και η πορεία του βάρους είναι εξίσου σημαντικά.
Οι κενώσεις αλλάζουν επίσης μέσα στις πρώτες ημέρες. Το αρχικό, σκούρο μηκώνιο σταδιακά γίνεται πιο ανοιχτόχρωμο και πιο μαλακό. Και αυτή η αλλαγή μάς βοηθά να δούμε ότι το μωρό αρχίζει να παίρνει περισσότερο γάλα.
Η πορεία του βάρους έχει μεγαλύτερη σημασία από μία μεμονωμένη μέτρηση
Τα περισσότερα νεογνά χάνουν ένα μέρος του βάρους τους τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι ο θηλασμός δεν πηγαίνει καλά.
Εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το τι συμβαίνει στη συνέχεια.
Καθώς ο θηλασμός εγκαθίσταται, το μωρό αναμένεται να αρχίσει να παίρνει σταθερά βάρος. Ο παιδίατρος παρακολουθεί αυτή την πορεία σε σχέση με την ηλικία, το βάρος γέννησης και τη συνολική ανάπτυξη του παιδιού.
Γι’ αυτό και δεν χρειάζεται η μητέρα να προσπαθεί να υπολογίζει πόσο γάλα ήπιε σε κάθε θηλασμό. Η εξέλιξη του βάρους στον χρόνο μάς δίνει πολύ πιο χρήσιμη πληροφορία.
«Θέλει πάλι να θηλάσει. Μήπως δεν έχω αρκετό γάλα;»
Αυτή είναι ίσως η πιο συχνή ανησυχία των πρώτων εβδομάδων.
Το γεγονός ότι ένα νεογνό ζητά συχνά το στήθος δεν σημαίνει από μόνο του ότι το γάλα δεν επαρκεί.
Τα νεογνά δεν ακολουθούν πάντα ένα σταθερό πρόγραμμα. Υπάρχουν ώρες μέσα στην ημέρα που μπορεί να ζητούν να θηλάσουν ξανά και ξανά, με μικρά διαστήματα ανάμεσα στα γεύματα. Άλλες φορές μπορεί να μεσολαβεί μεγαλύτερο διάστημα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει ο θηλασμός να ανταποκρίνεται στα σημάδια πείνας και στις ανάγκες του μωρού, τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα.
Επομένως, το πόσο συχνά ζητά το μωρό το στήθος δεν αρκεί για να κρίνουμε αν χορταίνει.
«Κλαίει μετά το γεύμα. Σημαίνει ότι πεινάει;»
Όχι απαραίτητα.
Το κλάμα είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα μωρό επικοινωνεί πολλές διαφορετικές ανάγκες. Μπορεί να πεινάει, αλλά μπορεί επίσης να είναι κουρασμένο, να θέλει αγκαλιά, να αισθάνεται κάποια ενόχληση ή απλώς να δυσκολεύεται να ηρεμήσει.
Για αυτό δεν βγάζουμε συμπέρασμα από ένα μόνο επεισόδιο κλάματος.
Κοιτάζουμε ξανά τη συνολική εικόνα.
- Θηλάζει και καταπίνει;
- Έχει τις αναμενόμενες βρεγμένες πάνες;
- Είναι ζωηρό όταν είναι ξύπνιο;
- Παίρνει βάρος όπως αναμένεται;
Αυτά τα στοιχεία μας λένε περισσότερα από το αν έκλαψε μετά από έναν θηλασμό.
«Πόση ώρα πρέπει να μένει στο στήθος;»
Δεν υπάρχει μία σωστή διάρκεια για όλα τα μωρά.
Κάποια θηλάζουν αποτελεσματικά σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Ακόμη και στο ίδιο μωρό, ένα γεύμα μπορεί να είναι σύντομο και το επόμενο να κρατήσει περισσότερο.
Για αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία το πώς θηλάζει το μωρό και όχι πόσα λεπτά δείχνει το ρολόι.
Ένα βρέφος που κάνει σταθερές, βαθιές θηλαστικές κινήσεις και καταπίνει γάλα μπορεί να τρέφεται πολύ πιο αποτελεσματικά από ένα μωρό που μένει για πολλή ώρα στο στήθος αλλά δυσκολεύεται να προσκολληθεί σωστά.
Ο θηλασμός δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνεται με χρονόμετρο.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι το μωρό έχει πιάσει σωστά το στήθος;
Η σωστή προσκόλληση βοηθά το μωρό να θηλάζει αποτελεσματικά και κάνει τη διαδικασία πιο άνετη για τη μητέρα.
Το στόμα του μωρού πρέπει να είναι αρκετά ανοιχτό και να έχει πιάσει όχι μόνο τη θηλή αλλά και σημαντικό μέρος της θηλαίας άλω.
Το πηγούνι του βρίσκεται κοντά στο στήθος και οι θηλαστικές κινήσεις γίνονται βαθιές και ρυθμικές.
Στην αρχή μπορεί να υπάρχει ένα έντονο αίσθημα τραβήγματος. Ο θηλασμός όμως δεν θα πρέπει να συνοδεύεται συστηματικά από έντονο πόνο.
Επίμονος πόνος, πληγωμένες θηλές ή μια θηλή που βγαίνει από το στόμα του μωρού εμφανώς πιεσμένη ή παραμορφωμένη είναι σημάδια ότι χρειάζεται να ελεγχθεί η θέση και η προσκόλληση.
Πολλές φορές μια μικρή αλλαγή στη θέση του μωρού μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.
Πότε χρειάζεται να ζητήσουμε βοήθεια;
Οι πρώτες ημέρες του θηλασμού είναι μια περίοδος προσαρμογής. Αρκετές δυσκολίες λύνονται με σωστή καθοδήγηση και λίγη πρακτική.
Υπάρχουν όμως ορισμένα σημάδια που χρειάζονται αξιολόγηση.
Καλό είναι να επικοινωνήσουμε με τον παιδίατρο ή με επαγγελματία υγείας που έχει εκπαίδευση στον θηλασμό όταν:
- το μωρό δεν φαίνεται να καταπίνει κατά τη διάρκεια του θηλασμού,
- έχει λιγότερες βρεγμένες πάνες από όσες αναμένονται για την ηλικία του,
- υπάρχει ανησυχία για την πορεία του βάρους,
- είναι ασυνήθιστα νωθρό ή δυσκολεύεται επανειλημμένα να ξυπνήσει για να θηλάσει,
- δυσκολεύεται σταθερά να πιάσει το στήθος,
- ο θηλασμός προκαλεί έντονο και επίμονο πόνο ή τραυματισμό των θηλών.
Όταν υπάρχει αμφιβολία για το πόσο καλά τρέφεται το μωρό, έχει ιδιαίτερη αξία να παρατηρηθεί ένας ολόκληρος θηλασμός. Έτσι μπορούν να ελεγχθούν η θέση, η προσκόλληση, η κατάποση και η συνολική συμπεριφορά του βρέφους.
Η UNICEF χρησιμοποιεί αντίστοιχη συνολική αξιολόγηση, ακριβώς επειδή ένας μόνο δείκτης δεν αρκεί για να μας δώσει πλήρη εικόνα.
Η σωστή υποστήριξη της μητέρας κάνει τη διαφορά
Η υποστήριξη στον θηλασμό δεν σημαίνει απλώς να ακούσει μια μητέρα «κάνε υπομονή» ή «συνέχισε να προσπαθείς».
Χρειάζεται πρακτική βοήθεια.
Ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος επαγγελματίας μπορεί να παρακολουθήσει το μωρό την ώρα που θηλάζει, να ελέγξει τη θέση του, να δει αν καταπίνει σωστά και να προτείνει μικρές αλλαγές όταν χρειάζονται.
Εξίσου σημαντικό είναι να ακούσει τις ανησυχίες της μητέρας και να της εξηγήσει τι πραγματικά συμβαίνει.
Πολύ συχνά, η αβεβαιότητα μειώνεται όταν κάποιος της δείξει τι να παρατηρεί και ποια σημάδια έχουν πραγματική σημασία.
Οι πρώτες ημέρες δεν είναι μια δοκιμασία που η μητέρα πρέπει να «περάσει» μόνη της.
Εκείνη και το μωρό μαθαίνουν μαζί μια καινούργια διαδικασία και είναι φυσικό να χρειάζονται χρόνο μέχρι να βρουν τον δικό τους ρυθμό.
Ο θηλασμός δεν μετριέται μόνο με ώρες και λεπτά
Είναι εύκολο, ιδιαίτερα στην αρχή, η καθημερινότητα να γεμίσει με αριθμούς: πόσες φορές θήλασε, πόση ώρα έμεινε στο ένα στήθος, πόση στο άλλο, πόσες ώρες πέρασαν από το προηγούμενο γεύμα.
Οι αριθμοί μπορεί να είναι χρήσιμοι σε ορισμένες περιπτώσεις. Δεν μπορούν όμως να μας πουν μόνοι τους αν ο θηλασμός είναι αποτελεσματικός.
Οι ανάγκες ενός νεογνού μεταβάλλονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τη συχνότητα ή τη διάρκεια των γευμάτων του.
Αυτό που τελικά έχει σημασία είναι αν το μωρό τρέφεται καλά και αναπτύσσεται όπως αναμένεται.
Η συνολική εικόνα είναι αυτή που μας καθοδηγεί
Στην αρχή του θηλασμού είναι απολύτως αναμενόμενο μια μητέρα να χρειάζεται χρόνο μέχρι να αποκτήσει μεγαλύτερη σιγουριά και να μάθει να αναγνωρίζει τα σημάδια του μωρού της.
Δεν χρειάζεται όμως να αναζητά την απάντηση σε ένα μόνο γεύμα.
Η κατάποση κατά τον θηλασμό, οι βρεγμένες πάνες, η εγρήγορση του μωρού και κυρίως η πορεία του βάρους συνθέτουν μια πολύ πιο αξιόπιστη εικόνα για το αν η σίτισή του είναι επαρκής.
Από την άλλη πλευρά, το ότι ένα μωρό ζητά συχνά να θηλάσει, ότι ένα γεύμα κράτησε περισσότερο ή ότι έκλαψε μετά τον θηλασμό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η μητέρα δεν έχει αρκετό γάλα.
Όταν υπάρχει αμφιβολία, η έγκαιρη συζήτηση με τον παιδίατρο ή με επαγγελματία υγείας με κατάλληλη εκπαίδευση στον μητρικό θηλασμό μπορεί να ξεκαθαρίσει την εικόνα και να προσφέρει πρακτική βοήθεια εκεί ακριβώς που χρειάζεται.
Ο στόχος δεν είναι η μητέρα να παρακολουθεί συνεχώς αν «τα κάνει όλα σωστά», αλλά να αποκτήσει σταδιακά εμπιστοσύνη στη διαδικασία, γνωρίζοντας ποια σημάδια αξίζει πραγματικά να παρατηρεί.
